Nhiều ý kiến cho rằng đây là một vấn đề thời sự, gắn với khát vọng phát triển khoa học công nghệ của đất nước, nhưng cũng có không ít băn khoăn về cách đặt vấn đề và lựa chọn hình tượng trong một đề thi quốc gia.

Cụ thể, ở phần viết đoạn văn nghị luận xã hội (2 điểm), đề thi đưa ra gợi dẫn: "Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới". Từ đó, thí sinh được yêu cầu trả lời câu hỏi: "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?"

Nhiều ý kiến cho rằng việc đưa tên các tỷ phú công nghệ nổi tiếng thế giới vào đề thi có thể gây bất lợi cho một bộ phận học sinh. Không phải em nào cũng biết rõ Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk là ai, đặc biệt là học sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc những em ít có điều kiện tiếp cận thông tin về công nghệ và kinh doanh toàn cầu.

Ngoài ra, cách gọi “Steve Jobs Việt Nam” dễ gây cảm giác sùng bái cá nhân, vô tình cổ vũ tâm lý thần tượng hóa.

Không phải tất cả học sinh đều biết Steve Jobs

ThS Hồ Tấn Nguyên Minh, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh (Đắk Lắk), đánh giá đây là một câu hỏi hay và giàu ý nghĩa. Tuy nhiên, theo thầy Minh, nếu xem xét kỹ sẽ thấy một bất cập khi đề thi mặc định thí sinh đã có hiểu biết nhất định về các nhân vật được nhắc tới.

"Không phải tất cả học sinh dự thi tốt nghiệp đều biết Steve Jobs là ai, cũng như hiểu rõ những đóng góp, cống hiến của ông. Khi học sinh chỉ được cung cấp thông tin rất sơ lược rằng đây là những người có phát minh công nghệ làm thay đổi thế giới, việc yêu cầu bàn luận 'làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam' rõ ràng trở thành một thách thức không nhỏ", thầy Minh nhận định.

Theo thầy Minh, với dạng câu hỏi như vậy, đề thi cần kèm theo chú thích cụ thể về Steve Jobs và các nhân vật được nhắc đến. Chỉ khi có đủ thông tin nền tảng, học sinh mới có thể tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách thấu đáo, thay vì viết trong tình trạng mơ hồ hoặc suy đoán.

Ngoài vấn đề về kiến thức nền, việc lựa chọn hình tượng Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk cũng tạo nên những luồng ý kiến trái chiều.

W-học sinh thi tốt nghiệp THPT.jpg
Học sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

ThS Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường Đại học Sư phạm TPHCM, cho rằng câu lệnh này có hai điểm dễ gây tranh luận: Việc sử dụng các nhân vật cụ thể trong phần gợi dẫn và cách diễn đạt "Steve Jobs Việt Nam".

Theo ông Khôi, đây đều là những nhân vật nổi tiếng có đóng góp lớn cho sự phát triển công nghệ thế giới, nhưng đồng thời cũng từng vướng không ít tranh cãi liên quan đến phát ngôn, đời sống cá nhân hoặc con đường học vấn.

Bên cạnh đó, cụm từ "Steve Jobs Việt Nam" cũng dễ tạo cảm giác đang cổ vũ cho việc thần tượng hóa một cá nhân cụ thể hoặc hướng người trẻ trở thành "bản sao" của các danh nhân phương Tây.

Tuy nhiên, vị giảng viên cũng cho rằng bên cạnh những tranh luận, câu hỏi này có nhiều điểm tích cực mà dư luận chưa nhắc tới đầy đủ.

Theo ông, việc đề cập tới những gương mặt tiêu biểu của ngành công nghệ thế giới là một gợi dẫn mang tính thời sự, phù hợp với chủ trương phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mà Việt Nam đang theo đuổi.

Hơn nữa, phần dẫn của đề đã nhấn mạnh 3 nhân vật trên gắn với "những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới". Mở rộng ra, chúng ta hoàn toàn có thể nhìn thấy ở họ năng lực sáng tạo, tư duy nhạy bén, bản lĩnh khởi nghiệp. Chính những điều ấy trở thành động lực thôi thúc người trẻ “dám nghĩ lớn để làm việc lớn”. 

“Chúng ta cần thông cảm cho ban ra đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vì thực ra để lựa chọn ngữ liệu, xây dựng câu lệnh cho một đề thi ảnh hưởng trên diện rộng là điều không dễ dàng. Do vậy, trước hết, dư luận cần nhìn vào khía cạnh tích cực, ít nhất là về mặt ý tưởng và thông điệp được gợi ra từ câu lệnh viết đoạn văn nghị luận xã hội”, ông nói.

“Không phải bất lợi”

Trong khi đó, thầy Nguyễn Trọng Trường, nhóm trưởng chuyên môn Ngữ văn THPT, Trường PTLC Phenikaa, cho rằng điều quan trọng là học sinh phải xác định đúng trọng tâm của vấn đề nghị luận.

Theo thầy Trường, đề thi không yêu cầu thí sinh kể lại cuộc đời hay trình bày những thành tựu cụ thể của Steve Jobs, Mark Zuckerberg hoặc Elon Musk. Những nhân vật này chỉ đóng vai trò gợi mở, giúp học sinh hình dung về những con người có khả năng sáng tạo, đổi mới và tạo ra các sản phẩm công nghệ có ảnh hưởng lớn đến xã hội.

"Trọng tâm của câu hỏi nằm ở việc làm thế nào để Việt Nam có thể bồi dưỡng, tạo điều kiện cho những người trẻ tài năng, sáng tạo, dám đổi mới và có khả năng tạo ra những giá trị lớn cho cộng đồng. Khi xác định đúng yêu cầu đó, học sinh hoàn toàn có thể triển khai đoạn văn bằng những hiểu biết và trải nghiệm của bản thân mà không nhất thiết phải am hiểu sâu về các nhân vật được nêu trong đề", thầy Trường nói.

Thầy Trường cho rằng mục tiêu mà câu hỏi hướng tới là đánh giá khả năng lập luận, bày tỏ quan điểm, sử dụng lý lẽ và dẫn chứng của người viết. Vì vậy, việc học sinh có biết nhiều hay ít về Steve Jobs không phải là yếu tố quyết định chất lượng bài làm.

Dẫu vậy, thầy Trường cũng nhìn nhận những tranh luận xung quanh cách đặt vấn đề của đề thi là có cơ sở.

"Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk đều có đóng góp lớn đối với sự phát triển của công nghệ thế giới, nhưng họ không phải những hình tượng hoàn toàn lý tưởng. Xung quanh họ vẫn tồn tại nhiều tranh luận về phong cách lãnh đạo, ứng xử, trách nhiệm xã hội, quyền riêng tư dữ liệu hay tác động của công nghệ đối với đời sống con người", ông nhận định.

Ngoài ra, việc sử dụng cụm từ "Steve Jobs Việt Nam" có thể vô tình tạo ra một số cách hiểu chưa thật sự phù hợp. Cách diễn đạt này dễ khiến người đọc cảm thấy đề thi đang đề cao một cá nhân như một hình mẫu toàn diện; khiến học sinh có xu hướng tập trung ca ngợi người nổi tiếng thay vì bàn luận đúng bản chất của vấn đề; hoặc tạo cảm giác thành công chỉ được đo bằng danh tiếng, tài sản và những sản phẩm công nghệ tạo tiếng vang toàn cầu.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cũng cho rằng cách đặt vấn đề như vậy chưa phản ánh đầy đủ những đóng góp của các nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ và những tài năng sáng tạo của Việt Nam.

"Việc sử dụng các nhân vật quốc tế để gợi mở là điều không sai bởi đây đều là những tên tuổi có độ nhận diện cao và sức liên tưởng mạnh đối với thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, cách diễn đạt 'Steve Jobs Việt Nam' dễ tạo cảm giác người trẻ Việt Nam cần trở thành một phiên bản của người khác", thầy Trường chia sẻ.

Theo thầy Trường, điều giáo dục cần hướng tới không phải là tạo ra những bản sao của các biểu tượng nổi tiếng thế giới, mà là nuôi dưỡng những con người có tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, bản lĩnh dấn thân và khát vọng tạo ra giá trị phù hợp với nhu cầu phát triển của đất nước.

"Việt Nam cũng có rất nhiều nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ, nhà sáng lập doanh nghiệp và những người trẻ sáng tạo đáng được tìm hiểu, học hỏi. Một đề thi nên góp phần khơi dậy niềm tin vào nội lực dân tộc, thay vì vô tình đặt một biểu tượng nước ngoài làm thước đo cho thành công", thầy Trường bày tỏ.

Theo Vietnamnet