Các chuyên gia từ lâu đã tự hỏi liệu điện thoại có đóng vai trò gì trong sự sụt giảm tỷ lệ sinh - vốn bắt đầu từ năm 2007, cùng năm Apple ra mắt iPhone - hay không, nhưng cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng xác đáng nào để chứng minh điều đó.

Hai bài báo nghiên cứu mới, một được công bố vào ngày 8/6 và một vào tháng 5, là những nỗ lực học thuật đầu tiên nhằm kiểm chứng liệu điện thoại thông minh có phải là một nguyên nhân gây ra tình trạng này.

Đây là những nỗ lực mới nhất nhằm giải thích sự sụt giảm tỷ lệ sinh diện rộng tại Mỹ và các quốc gia khác trong 20 năm qua. Các nhà nghiên cứu trước đây đã xem xét việc sử dụng biện pháp tránh thai, tỷ lệ phá thai, trình độ học vấn ngày càng tăng của nữ giới và thậm chí cả chương trình truyền hình nổi tiếng "16 and Pregnant" (16 tuổi và mang thai).

smartphone new york times
Hai nghiên cứu mới nhất cho thấy mối liên quan giữa sự ra đời của smartphone và tỷ lệ sinh sụt giảm trên toàn cầu. Ảnh: NYT

Việc chứng minh điện thoại gây ra sự sụt giảm này là một quá trình phức tạp. Có rất nhiều sự kiện lớn trong những năm đó, bao gồm cuộc Đại suy thoái và việc cô lập tác động của việc sử dụng smartphone là rất khó khăn.

Các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm những dữ liệu về smartphone mang tính ngẫu nhiên. Caitlin Myers, một nhà kinh tế học tại trường Cao đẳng Middlebury và sinh viên của bà, Ezekiel Hooper, đã sử dụng quá trình triển khai iPhone ban đầu không đồng đều như một cách để cô lập tác động của điện thoại đối với tỷ lệ sinh.

Theo nghiên cứu, chiếc iPhone đầu tiên được phát hành vào tháng 6/2007 và chỉ được phân phối độc quyền trên mạng AT&T cho đến tháng 2/2011. Nghiên cứu đã so sánh tỷ lệ sinh ở các quận tại Mỹ có độ phủ sóng AT&T gần như toàn diện với các quận có ít hoặc không có sóng.

Nghiên cứu của họ, được công bố trên Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia, phát hiện ra rằng iPhone là nguyên nhân gây ra tới một nửa mức giảm tỷ lệ sinh từ năm 2007 đến năm 2011. Tác động rõ rệt nhất được ghi nhận ở nhóm thanh niên từ 15 đến 24 tuổi.

Điều gì đã xảy ra ở những khu vực có iPhone? Giáo sư Myers đưa ra giả thuyết rằng những người trẻ tuổi bắt đầu giao tiếp qua điện thoại nhiều hơn thay vì gặp mặt trực tiếp và do đó ít có khả năng quan hệ tình dục cũng như mang thai hơn.

Bà cũng cho rằng iPhone có thể đã làm cho nội dung khiêu dâm trở nên dễ tiếp cận hơn, khiến người trẻ dùng nó thay thế cho việc quan hệ tình dục, hoặc họ có thể đã sử dụng thiết bị để thu thập thông tin tốt hơn về cách tránh thai, bao gồm các biện pháp ngừa thai và phá thai.

Các nhà nghiên cứu độc lập đánh giá các kết quả này mang tính thuyết phục.

Phillip B. Levine, một nhà kinh tế học tại trường Cao đẳng Wellesley, cho biết dữ liệu của trường Middlebury đã cung cấp một cái nhìn sâu sắc thực tế về một động lực tiềm năng của một sự thay đổi xã hội lớn.

Ông lưu ý một số sự biến thiên trong dữ liệu của AT&T có thể làm sai lệch kết quả cuối cùng. Ví dụ, công ty có thể đã thiết lập trạm phát sóng tại các quận giàu có hơn, hoặc đông dân hơn, tạo ra một mô hình "có khả năng không còn ngẫu nhiên nữa". 

Ông cũng cảnh báo: "Bạn không nên hiểu kết quả một cách quá nguyên văn và nói rằng: Ồ, đó là lỗi của iPhone. Đây chỉ là một ví dụ về các loại ảnh hưởng xã hội đã dẫn đến sự sụt giảm tỷ lệ sinh".

Tỷ lệ sinh sụt giảm, từng là đặc trưng của các xã hội giàu có, hiện đã trở thành một hiện tượng gần như trên toàn cầu. Mức độ bao phủ của sự sụt giảm này đã khiến các nhà nghiên cứu phải tìm kiếm các động lực chung. Các tác giả của nghiên cứu thứ hai cũng quyết định xem xét điện thoại thông minh.

"Các quốc gia với hệ thống chăm sóc sức khỏe, chế độ phúc lợi, luật phá thai, truyền thống tôn giáo, tình trạng suy thoái và xu hướng nhân khẩu học rất khác nhau đều chứng kiến những sự sụt giảm tương tự trong cùng một khoảng thời gian", các tác giả Hernan Moscoso Boedo, Giáo sư kinh tế tại Đại học Cincinnati và nghiên cứu sinh tiến sĩ Nathan Hudson nhận định.

"Bất kể nguyên nhân là gì, nó phải mang tính toàn cầu - một thứ đã xuất hiện dưới hình thức gần như tương tự nhau ở tất cả những nơi này và vào cùng một thời điểm".

Họ đã phân tích dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) đo lường mức độ phổ biến của smartphone và tỷ lệ sinh ở tuổi vị thành niên tại 128 quốc gia. Ở nhiều nước khác nhau như Iran, Costa Rica, Guatemala, Chile, Mexico và Thổ Nhĩ Kỳ, họ nhận thấy sự sụt giảm tỷ lệ sinh ở tuổi vị thành niên đã tăng tốc sau khi điện thoại thông minh trở thành một hiện tượng đại chúng.

Họ kiểm chứng lý thuyết của mình tại Mỹ bằng cách sử dụng dữ liệu về mạng di động tốc độ cao 4G và băng thông rộng có dây. Họ xem xét những nơi có khả năng truy cập mạng tốt hơn và kém hơn, từ đó phát hiện ra một tác động đáng kể: tỷ lệ sinh của thanh thiếu niên giảm nhanh nhất ở các quận có mạng tốc độ cao bao phủ nhiều hơn.

Tuy nhiên, Theodore Joyce, một nhà kinh tế học tại trường Cao đẳng Baruch, tỏ ra hoài nghi về cả hai nghiên cứu. Tỷ lệ sinh ở tuổi vị thành niên đã giảm kể từ những năm 1990, ông nói, rất lâu trước khi công nghệ này xuất hiện. Theo ông, nghiên cứu của Giáo sư Myers chỉ xem xét một khoảng thời gian ngắn trước khi điện thoại thông minh hoàn toàn chiếm ưu thế.

Ông nhận định giả thuyết này có thể đúng nhưng "vẫn mang tính suy đoán".

Theo Vietnamnet