
Ngày 14/11, SpaceX của tỷ phú Elon Musk tiếp tục ghi dấu một cột mốc lịch sử, khi tàu vũ trụ Starship trở về bãi phóng tại Texas sau hơn 22 giờ hoạt động trên quỹ đạo và được hệ thống cánh tay cơ khí của tháp phóng bắt giữ thành công.
Đây là lần đầu tiên tầng trên của Starship được thu hồi thành công sau một chuyến bay vào quỹ đạo, đưa tham vọng phát triển hệ thống tên lửa có thể tái sử dụng hoàn toàn của SpaceX tiến thêm một bước quan trọng.

Thành tựu này nối dài chuỗi đột phá của SpaceX kể từ khi thành lập năm 2002. Từ việc đưa tên lửa nhiên liệu lỏng do tư nhân phát triển đầu tiên lên quỹ đạo, vận chuyển phi hành gia tới Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), cho đến khả năng thu hồi và tái sử dụng tên lửa đẩy, công ty của Elon Musk đang từng bước thay đổi cách con người tiếp cận hoạt động khám phá không gian.
Dưới đây là 12 cột mốc quan trọng nhất trong hành trình của SpaceX và những mục tiêu lớn mà công ty đang hướng tới.
1. Tên lửa nhiên liệu lỏng tư nhân đầu tiên đưa được tải trọng lên quỹ đạo (28/9/2008)
SpaceX làm nên lịch sử khi tên lửa Falcon 1 lần đầu tiên đưa thành công tải trọng lên quỹ đạo Trái Đất, sau ba lần phóng thất bại trước đó.
Thành công này chứng minh một công ty tư nhân hoàn toàn có thể tự phát triển và vận hành tên lửa nhiên liệu lỏng để đưa phương tiện lên quỹ đạo. Trước đó, năng lực này chủ yếu nằm trong tay các chương trình không gian do chính phủ tài trợ và điều hành.
Đây cũng là bước ngoặt giúp SpaceX khẳng định vị thế trong ngành công nghiệp hàng không vũ trụ vốn có rào cản công nghệ và tài chính rất lớn.

2. Công ty tư nhân đầu tiên đưa tàu vũ trụ lên quỹ đạo và thu hồi thành công (8/12/2010)
Ngày 8/12/2010, SpaceX trở thành công ty thương mại đầu tiên phóng một tàu vũ trụ lên quỹ đạo rồi đưa phương tiện này trở về Trái Đất an toàn.
Tàu Dragon thực hiện chuyến bay thử nghiệm trên tên lửa Falcon 9, hoàn thành hành trình trên quỹ đạo, trước khi quay trở lại khí quyển và hạ xuống vùng biển Thái Bình Dương.
Nhiệm vụ chứng minh tàu vũ trụ do doanh nghiệp tư nhân phát triển có khả năng chịu được quá trình tái nhập khí quyển và được thu hồi để phục vụ các hoạt động tiếp theo. Đây là nền tảng quan trọng cho chương trình tàu vũ trụ Dragon sau này.
3. Tàu vũ trụ thương mại đầu tiên tiếp cận Trạm Vũ trụ Quốc tế (25/5/2012)
Một cột mốc quan trọng khác được SpaceX xác lập vào ngày 25/5/2012, khi tàu Dragon trở thành tàu vũ trụ thương mại đầu tiên tiếp cận thành công Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Tàu được phóng ngày 22/5/2012 và chỉ ba ngày sau đã kết nối thành công với ISS.
Thành tựu này mở ra một kỷ nguyên mới, trong đó các công ty tư nhân có thể đảm nhận những nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa và thiết bị lên các trạm không gian, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các cơ quan vũ trụ quốc gia.
4. Lần đầu tiên tên lửa đẩy cấp quỹ đạo hạ cánh thành công trên đất liền (21/12/2015)
Ngày 21/12/2015, SpaceX tạo ra bước ngoặt lớn đối với ngành công nghiệp phóng tên lửa, khi tầng thứ nhất của Falcon 9 hạ cánh thẳng đứng thành công tại Cape Canaveral, bang Florida (Mỹ).
(Video Starship trở về bãi phóng tại Texas và được hệ thống cánh tay cơ khí của tháp phóng bắt giữ thành công. Nguồn: SpaceX)
Trước đó, các tầng tên lửa sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa tàu vũ trụ lên quỹ đạo thường bị loại bỏ và không thể sử dụng lại. Điều này khiến mỗi lần phóng đều đòi hỏi chi phí sản xuất một hệ thống tên lửa mới rất lớn.
Khả năng hạ cánh và thu hồi tầng đẩy mở ra triển vọng tái sử dụng tên lửa, qua đó giảm đáng kể chi phí cho các chuyến bay không gian trong tương lai.
5. Tầng tên lửa Falcon 9 lần đầu hạ cánh thành công trên tàu không người lái ngoài biển (8/4/2016)
SpaceX tiếp tục chứng minh khả năng thu hồi tên lửa khi đưa thành công tầng thứ nhất của Falcon 9 xuống một sàn đáp tự hành trên Đại Tây Dương.
Sàn đáp nổi này có tên Of Course I Still Love You, được thiết kế để tiếp nhận các tầng tên lửa trong những trường hợp chúng không thể quay trở lại bãi phóng trên đất liền.
Công nghệ này giúp SpaceX mở rộng đáng kể phạm vi hoạt động, đặc biệt đối với những nhiệm vụ cần tên lửa bay xa hoặc mang tải trọng lớn lên quỹ đạo.

6. Tái sử dụng thành công tầng tên lửa đẩy cấp quỹ đạo (30/3/2017)
Ngày 30/3/2017, SpaceX đạt thêm một thành tựu mang tính thương mại khi lần đầu tiên phóng lại một tầng tên lửa Falcon 9 từng hoàn thành nhiệm vụ đưa tải trọng lên quỹ đạo.
Tên lửa được sử dụng để đưa vệ tinh viễn thông SES-10 vào không gian, sau đó tầng đẩy tiếp tục quay trở về và hạ cánh thành công.
Đây là bằng chứng quan trọng cho thấy tên lửa không chỉ có thể thu hồi mà còn đủ khả năng hoạt động trở lại sau khi được kiểm tra và chuẩn bị. Công nghệ tái sử dụng từ đó trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi của SpaceX.
7. Lần đầu tiên phóng thành công tên lửa Falcon Heavy (6/2/2018)
Ngày 6/2/2018, SpaceX phóng thành công Falcon Heavy, một trong những tên lửa mạnh nhất thế giới đang được đưa vào khai thác thương mại.
Đặc biệt, tải trọng trình diễn của chuyến bay là chiếc xe điện Tesla Roadster màu đỏ thuộc sở hữu của Elon Musk. Chiếc xe được đưa vào quỹ đạo quanh Mặt Trời, tạo nên một trong những hình ảnh gây chú ý nhất trong lịch sử các chuyến phóng tên lửa.
Hai trong số ba tầng đẩy chính của Falcon Heavy cũng quay trở về Trái Đất và hạ cánh thành công, tiếp tục thể hiện năng lực tái sử dụng của SpaceX.
8. Tàu vũ trụ thương mại đầu tiên đưa phi hành gia NASA lên quỹ đạo (30/5/2020)
SpaceX bước vào một kỷ nguyên mới của hoạt động đưa con người vào không gian, khi tàu Crew Dragon chở hai phi hành gia NASA Robert Behnken và Douglas Hurley lên Trạm Vũ trụ Quốc tế.
Chuyến bay Demo-2 đánh dấu lần đầu tiên các phi hành gia được đưa lên quỹ đạo bằng một tàu vũ trụ do doanh nghiệp tư nhân phát triển và vận hành.

Thành công này cũng chấm dứt giai đoạn Mỹ phải phụ thuộc vào tàu vũ trụ Nga để đưa phi hành gia lên ISS, sau khi chương trình tàu con thoi của NASA kết thúc năm 2011.
9. Chuyến bay vào quỹ đạo đầu tiên chỉ chở công dân tư nhân (15/9/2021)
Ngày 15/9/2021, SpaceX thực hiện sứ mệnh Inspiration4, đưa bốn công dân tư nhân lên quỹ đạo Trái Đất mà không có phi hành gia chuyên nghiệp thuộc các cơ quan chính phủ trên tàu.
Phương tiện hoạt động trên quỹ đạo khoảng ba ngày trước khi trở về Trái Đất an toàn.
Chuyến bay cho thấy hoạt động du hành vũ trụ không còn là đặc quyền tuyệt đối của các phi hành gia chuyên nghiệp, đồng thời mở ra triển vọng phát triển thị trường du lịch không gian thương mại.
10. Chuyến đi bộ ngoài không gian thương mại đầu tiên (12/9/2024)
Trong sứ mệnh Polaris Dawn, SpaceX tiếp tục tạo nên một dấu mốc mới khi đưa bốn phi hành gia tư nhân lên quỹ đạo Trái Đất.
Chỉ huy nhiệm vụ Jared Isaacman và kỹ sư SpaceX Sarah Gillis đã thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian thương mại đầu tiên, sử dụng những bộ đồ du hành vũ trụ được công ty tự phát triển.
Thành tựu này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc mở rộng khả năng hoạt động của con người ngoài không gian, vượt ra khỏi những nhiệm vụ vốn trước đây chủ yếu do các cơ quan vũ trụ quốc gia đảm nhiệm.
11. Lần đầu tiên tháp phóng bắt giữ thành công tầng đẩy Super Heavy (13/10/2024)
Trong chuyến bay thử nghiệm Starship lần thứ năm, SpaceX lần đầu tiên bắt giữ thành công tầng đẩy Super Heavy bằng hệ thống cánh tay cơ khí gắn trên tháp phóng.
Hệ thống này được đặt biệt danh là Mechazilla, có khả năng đón và giữ tầng tên lửa khổng lồ khi nó hạ xuống theo phương thẳng đứng.
Đây là một trong những công nghệ táo bạo nhất của SpaceX, bởi thay vì sử dụng chân đáp hoặc sàn hạ cánh riêng biệt, công ty lựa chọn để chính tháp phóng bắt giữ tên lửa ngay khi nó trở về.
12. Lần đầu tiên thu hồi thành công tầng trên Starship sau chuyến bay vào quỹ đạo (14/11/2026)
Cột mốc mới nhất của SpaceX diễn ra trong chuyến bay Starship Flight 15 ngày 14/11/2026.
Sau khi hoàn thành 14 vòng bay quanh Trái Đất và hoạt động ngoài không gian khoảng 22,5 giờ, Starship bắt đầu quay trở lại khí quyển. Con tàu sử dụng các động cơ để kiểm soát tốc độ hạ độ cao, sau đó hướng về khu vực bãi phóng tại Texas.
Tại đây, hệ thống cánh tay cơ khí trên tháp phóng đã bắt giữ thành công phương tiện.
Đây là lần đầu tiên SpaceX thu hồi được tầng trên của Starship sau một nhiệm vụ bay vào quỹ đạo. Nếu trước đó công ty đã chứng minh khả năng bắt giữ tầng đẩy Super Heavy, thành tựu mới cho thấy chính con tàu vũ trụ khổng lồ cũng có thể được đưa trở lại và thu hồi sau khi hoàn thành hành trình ngoài không gian.
Điều này đưa SpaceX tiến gần hơn đến mục tiêu xây dựng một hệ thống tên lửa có thể tái sử dụng toàn bộ, từ tầng đẩy đến tàu vũ trụ.

Theo VietNamnet