Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng. Đây là bệnh nguy hiểm, có thể tiến triển rất nhanh, gây các thể nặng như viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết và để lại di chứng nặng nề như điếc, liệt, chậm phát triển tinh thần, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

mo-cau.jpg
Chăm sóc bệnh nhân mắc não mô cầu tại BV Nhiệt đới Trung ương.

Dữ liệu giám sát cho thấy, trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc. Các ca bệnh hiện xuất hiện rải rác trong cộng đồng, song xu hướng tăng gần đây đặt ra yêu cầu phải tăng cường giám sát và chủ động phòng ngừa.

Bác sĩ, PGS.TS. Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm (Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương) cho biết, mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong. Hiện đã xác định 12 nhóm huyết thanh của vi khuẩn này, trong đó 5 nhóm A, B, C, W và Y gây ra hơn 90% ca bệnh toàn cầu. Tại Việt Nam, cả 5 nhóm này đều đang lưu hành, đáng chú ý là sự xuất hiện và gia tăng của nhóm huyết thanh W trong những năm gần đây, tương tự xu hướng tại nhiều quốc gia.

Vi khuẩn não mô cầu chỉ tồn tại ở người, cư trú tại niêm mạc mũi, họng. Các chuyên gia cho hay, vi khuẩn não mô cầu lây chủ yếu qua đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần với người lành mang trùng. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, song thanh thiếu niên và người trưởng thành mắc nhiều hơn. Nguyên nhân do họ thường sống, học tập, sinh hoạt tập thể và dùng chung vật dụng, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.Trong cộng đồng luôn tồn tại một tỉ lệ người lành mang trùng không có triệu chứng, ước tính từ 10 - 20% dân số, thậm chí có thể tăng tới 50% trong vùng có dịch. Điều này khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn.

Diễn biến bệnh nhanh, dễ nhầm với cảm cúm

Diễn biến bệnh thường rất nhanh và dễ bị nhầm với cúm trong giai đoạn đầu. Trong 4-12 giờ đầu, người bệnh có thể sốt, đau họng, mệt mỏi. Sau đó xuất hiện các dấu hiệu nặng hơn như ban xuất huyết, cứng gáy, đau đầu, buồn nôn; trong vòng 24 giờ có thể tiến triển đến lú lẫn, co giật, hôn mê và tử vong. Thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 4 ngày, dao động từ 2-10 ngày.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người suy giảm miễn dịch và người cao tuổi. Theo các chuyên gia, nếu không được điều trị kịp thời, tỉ lệ tử vong có thể lên tới 50%. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% bệnh nhân vẫn phải chịu di chứng nặng nề như tổn thương thần kinh, mất thính lực hoặc tàn tật.

Trước lo ngại về nguy cơ xuất hiện ca bệnh trong lớp học và khả năng lây lan rộng, các chuyên gia cho rằng viêm não mô cầu không phải là bệnh dễ bùng phát thành dịch lớn như nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Tuy vậy, những trường hợp có tiếp xúc gần với người mắc bệnh vẫn cần được xử lí nhanh chóng để hạn chế nguy cơ lây lan.

Cụ thể, những người như học sinh ngồi cạnh, ở cùng phòng hoặc các thành viên trong gia đình cần được thông báo sớm cho cơ sở y tế để được hướng dẫn dùng kháng sinh dự phòng. Việc sử dụng kháng sinh kịp thời có thể giúp loại bỏ vi khuẩn đang tồn tại ở vùng hầu họng, qua đó ngăn chặn nguy cơ xâm nhập vào máu và gây bệnh nặng.

Các bác sĩ nhấn mạnh, phòng bệnh viêm não mô cầu đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, không thể phụ thuộc vào một biện pháp đơn lẻ. Việc phát hiện sớm dấu hiệu nghi ngờ đóng vai trò then chốt, đặc biệt cần cảnh giác khi trẻ có biểu hiện sốt cao, mệt lả, đồng thời theo dõi các dấu hiệu ban xuất huyết trên da.

Bên cạnh đó, những người có tiếp xúc gần với ca bệnh vẫn cần được dùng kháng sinh dự phòng ngay cả khi đã tiêm vắc xin. Song song với các biện pháp này, tiêm chủng vẫn được coi là giải pháp quan trọng, đối với thanh thiếu niên và những người sinh sống, học tập trong môi trường tập thể như trường học, kí túc xá hoặc đơn vị quân đội.

Chủ động phòng bệnh

Trước tình hình trên, Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Việc giữ gìn vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang tại nơi công cộng và hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện bệnh là rất cần thiết. Đồng thời, cần đảm bảo môi trường sống thông thoáng, vệ sinh bề mặt tiếp xúc thường xuyên và duy trì chế độ dinh dưỡng, luyện tập để nâng cao sức đề kháng.

Ngành y tế cũng nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng trong phòng bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, vắc xin là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm màng não do vi khuẩn, trong đó có não mô cầu.

Người dân được khuyến cáo cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sốt cao, đau đầu, cứng cổ, buồn nôn hoặc nổi ban xuất huyết. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quyết định trong việc giảm biến chứng nặng và nguy cơ tử vong, đồng thời tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Theo Tiền Phong