Hơn 600 học sinh Trường Tiểu học Trung Giã (Hà Nội) đã ăn bán trú trở lại với bữa trưa đủ dinh dưỡng sau khi chuyện suất ăn 40.000 đồng bị phản ánh “quá lèo tèo” được giải quyết.
Trong câu chuyện này, nhiều câu hỏi được đặt ra như tiền đã được chi thế nào, thực phẩm có đúng như kế hoạch, khẩu phần có đúng như cam kết? Nhưng điều đáng nói hơn cả có lẽ không phải là thức ăn trong khay nhiều hay ít, mà là việc phụ huynh đang phải tự mình làm công việc đáng lẽ thuộc về hệ thống quản lý.
Phụ huynh không có chuyên môn về tổ chức bếp ăn tập thể. Họ cũng không có quyền tiếp cận đầy đủ hồ sơ nhập thực phẩm, định lượng từng khẩu phần, hợp đồng cung ứng hay quy trình kiểm soát bếp ăn. Thứ họ có trong tay chỉ là những bức ảnh chụp khay cơm của con. Và thế là những bức ảnh ấy trở thành một dạng “camera giám sát” bất đắc dĩ.
Phụ huynh thành “thiết bị kiểm tra”
Ở góc độ nào đó, việc phụ huynh quan sát, phản ánh chất lượng bữa ăn là quyền chính đáng. Nhà trường càng công khai, minh bạch thì phụ huynh càng có điều kiện đồng hành và giám sát.
Nhưng cần phân biệt rất rõ giữa giám sát xã hội và làm thay chức năng quản lý. Một hệ thống quản lý tốt không thể vận hành theo cách chỉ khi phụ huynh chụp ảnh, dư luận lên tiếng thì những câu hỏi về một suất ăn mới được đặt ra. Trẻ em ăn bán trú mỗi ngày, không thể mỗi ngày lại chờ một phụ huynh tình cờ phát hiện điều bất thường.
Phụ huynh có thể hỏi: Hôm nay con ăn gì? Khẩu phần có đủ không? Vì sao món ăn khác với thực đơn? Hình ảnh bữa ăn thực tế có tương xứng với mức tiền được chi cho các cháu? Nhưng phụ huynh không thể và cũng không nên trở thành người phải đi xác minh xem số thịt được nhập vào bếp là bao nhiêu, chia được bao nhiêu suất, định lượng mỗi suất thế nào, giá nguyên liệu có hợp lý hay không, quy trình giao nhận có đúng quy định hay không.
Đó là phần việc của một hệ thống được thiết kế để kiểm soát tiền và thực phẩm trước khi chúng trở thành bữa ăn của trẻ. Nếu hệ thống ấy làm tốt, phụ huynh chỉ cần được nhìn thấy sự minh bạch. Nếu hệ thống ấy làm chưa tốt, phụ huynh sẽ phải tự mình đi tìm bằng chứng.
Và khi ấy, mạng xã hội vô tình trở thành nơi thực hiện một phần chức năng kiểm tra mà lẽ ra hệ thống quản lý phải đảm nhiệm thường xuyên, có quy trình và có trách nhiệm.
Đây mới là điều đáng suy nghĩ phía sau một khay cơm bị cho là “lèo tèo”.
Một hệ thống quản lý tốt không thể vận hành theo cách chỉ khi phụ huynh chụp ảnh, dư luận lên tiếng thì những câu hỏi về một suất ăn mới được đặt ra.
Không thể ỷ lại vào công nghệ
Việc Hà Nội triển khai các công cụ công nghệ để tăng cường công khai, minh bạch và quản lý bữa ăn bán trú là một hướng đi đáng hoan nghênh. Công nghệ có thể giúp lưu vết, tổng hợp dữ liệu, hỗ trợ kiểm tra và giảm khoảng trống thông tin.
Nhưng có một nguy cơ cần được nhìn thẳng: Công nghệ không tự nó tạo ra sự trung thực của dữ liệu.
Một hệ thống có thể ghi nhận thực đơn, có thể cập nhật số lượng suất ăn, có thể lưu thông tin về nguyên liệu, đơn hàng, nhà cung cấp hay các bước trong quy trình. Nhưng câu hỏi quan trọng vẫn là: Những gì được nhập vào hệ thống có phản ánh đúng những gì đang diễn ra trong căn bếp và trên khay cơm của học sinh hay không?
Nếu dữ liệu đẹp nhưng thực tế không đẹp, công nghệ chỉ giúp tạo ra một bức tranh rất gọn gàng về một thực tế vốn đang có vấn đề. Nói cách khác, HanoiCheck, hay bất kỳ hệ thống công nghệ nào, chỉ thực sự có ý nghĩa khi dữ liệu trên đó được đối chiếu với thực địa.
Một bữa ăn không thể được kiểm soát chỉ bằng một dòng dữ liệu. Một khẩu phần không thể được bảo đảm chỉ bằng một dấu tích trên hệ thống. Và một quy trình không thể trở nên minh bạch chỉ vì nó đã được số hóa.
Công nghệ tốt nhất vẫn cần những cuộc kiểm tra thực tế, những lần đối chiếu đột xuất và quan trọng hơn cả là một cơ chế khiến người nhập dữ liệu biết rằng dữ liệu ấy có thể bị kiểm chứng bất cứ lúc nào.
Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng có thêm một công cụ quản lý nhưng lại thiếu một lớp kiểm soát thực chất. Khi đó, công nghệ trở thành “công nghệ cho có”: hệ thống vẫn hoạt động, dữ liệu vẫn có, báo cáo vẫn đầy đủ, nhưng câu hỏi quan trọng nhất - học sinh thực sự nhận được gì trên khay cơm - vẫn phải để phụ huynh trả lời bằng những bức ảnh chụp vội.
Cần “chốt chặn” đủ mạnh
Điều khiến lùm xùm suất ăn ở Trung Giã gây bức xúc không đơn thuần là 40.000 đồng. Điều phụ huynh cần không chỉ là một khay cơm “trông cho đáng tiền”, mà họ cần biết khoản tiền ấy được quản lý thế nào, chi vào đâu và kết quả cuối cùng có đến được với đứa trẻ hay không.
Đó là câu chuyện của niềm tin.
Phụ huynh không thể đứng trong bếp để kiểm tra. Họ cũng không thể mở từng hóa đơn, kiểm từng kilogram thực phẩm hay đứng bên cạnh nhân viên chia khẩu phần. Vì vậy, xã hội mới cần một hệ thống quản lý thay họ làm những việc ấy.
Tiền có thể đã được bố trí. Quy trình có thể đã được ban hành. Công nghệ có thể đã được triển khai. Nhưng giữa tất cả những thứ đó vẫn cần một “chốt chặn” đủ mạnh để bảo đảm rằng tiền dành cho bữa ăn thực sự biến thành bữa ăn có chất lượng cho trẻ.
Chốt chặn ấy không thể là sự cảnh giác của một phụ huynh tình cờ nhìn thấy khay cơm của con mình.
Một bữa ăn bán trú liên quan đến nhiều bên: Nhà trường, bộ phận phụ trách bán trú, đơn vị cung cấp thực phẩm, nhân viên bếp, người quản lý, cơ quan quản lý giáo dục và những bộ phận kiểm tra, giám sát liên quan. Hệ thống quản lý hiệu quả phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: Ai kiểm tra? Kiểm tra cái gì? Kiểm tra vào thời điểm nào? Nếu phát hiện sai thì ai phải xử lý? Và quan trọng nhất, nếu để xảy ra sai sót kéo dài, ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng?
Đó mới là “chốt chặn” mà câu chuyện suất ăn 40.000 đồng lèo tèo đang gợi ra.
Phụ huynh có thể tiếp tục chụp ảnh. Có thể tiếp tục phản ánh. Báo chí có thể tiếp tục đặt câu hỏi. Công nghệ có thể tiếp tục được nâng cấp. Nhưng một hệ thống quản lý tốt không nên chờ đến khi những bức ảnh về khay cơm xuất hiện trên mạng xã hội mới bắt đầu kiểm tra.
Camera giám sát tốt nhất không phải là chiếc điện thoại của phụ huynh. Công cụ quản lý tốt nhất cũng không chỉ là một phần mềm. Đó phải là một cơ chế kiểm soát đủ chặt để những bất thường được phát hiện trước khi phụ huynh phải lên tiếng, và một cơ chế trách nhiệm đủ rõ để khi có sai sót, không ai có thể đứng sau câu “đây là trách nhiệm của nhiều bên”.
Theo VTC
https://vtcnews.vn/suat-an-ban-tru-leo-teo-phu-huynh-khong-the-mai-lam-thay-camera-giam-sat-ar1038986.html
Chủ đề:
